VERY LARGE ARRAY(VLA)TELESCOPE

Güncelleme tarihi: Tem 28

Very Large Array (VLA) Telescope

Türkçe ’de Çok Büyük Dizi Teleskobu olarak bilinen (VLA) Socorro’nun kuzeybatısında, New Mexico’daki San Aqustin Ovaları olarak adlandırılan büyük, düz çöl alanlarında yer alır. San Aqustin Ova’larının çöl iklimi VLA’nın başarısı için önemli bir ölçüttür.

VLA deniz seviyesinden 6.970 fit (2.120 m) yükseklikte konumlandırılmıştır. NRAO’nun(National Radio Astronomy Observatory) bir koludur.

Frekans kapsamı 74MHz ile 50GHZ’dir. (400 cm-0.7cm)




VLA NASIL KURULDU?

VLA’nın geliştirilmesi için itici güç David S. Heeschen’dir.16 yıl boyunca gözlemevinin gelişimini ve koordinatörlüğünü üstlendiği bilinmektedir. VLA projesi için asıl onay Ağustos 1972 yılında verildi ve inşaat yaklaşık 6 ay sonra başladı. İlk antenin inşası Eylül 1975’te başladı. Toplam maliyeti 78.500.000 ABD doları olan VLA ,1980 yılında resmen açılışını gerçekleştirdi. Dünyadaki en büyük radyo teleskop figürasyonu olmakla beraber Dünya sıralamasında birinciliğini korumuştur.

VLA NASIL ÇALIŞIR?

VLA’da 27 asil 1 yedek olmak üzere toplam 28 anten mevcuttur. Her birinin, içinde 8 alıcı bulunan 82 fitlik(yaklaşık 25m) bir çanak anten bulunur. Çanaklar irtifa-azimut montajı üzerine hareket etmektedirler. Teleskobun tabak çapı 25 metre ve ağırlığı 230 tondur. En ilginç özellikleri ise raylar üzerinde konumlandırılmış olmalarıdır. Bir yıl boyunca VLA, her bir kolunun bir milim 2/3 ‘sinden 23 mil (37km) uzunluğa kadar uzanmaktadır. Bu kolların 0.5 mm’ye kadar olan kısmı hassas alüminyum panellerden oluşmaktadır. İkonik “Y” şekli görüntüsü için değil, işlevi için önemli bir ölçüttür. VLA’nın benzersiz şekli her biri 9 teleskoptan oluşan üç kola sahip olmasına dayanır. VLA daha fazla ayrıntı yakalamak için yaklaştırılmak istenirse ise esnetme özelliğine sahip kollarla bizi karşılar.

Devasa teleskopların her biri, çift paralel demiryolu rayları üzerine inşa edilmiştir. Böylece dizinin yarıçapı ve yoğunluğu açısal çözünürlüğü ile yüzey parlaklık hassasiyeti arasındaki dengeyi sağlamak için alternatif seçenek inşa eder..

Yılda dört kez üçer ay süreyle konumlarını değiştirebilirler. Gözlemevi normalde her 16 ayda bir, tüm olası konfigürasyonlar arasında geçiş yapar. Daha küçük konfigürasyonlara geçiş, önce doğu ve batı kollarını kısaltarak ve daha sonra kuzey kolunu kısaltmak olmak üzere iki aşamada gerçekleşir. Bu son derece kuzeydeki veya güneydeki kaynakların kısa bir süre için daha iyi ve net bir görüntü elde etmesine olanak sağlar.


Bilim insanları VLA’yı kullanırken genç yıldızların etrafındaki karadelikler ve gezegen öncesi diskler hakkında önemli gözlemler yaptı. Samanyolu’nun merkezinde manyetik iplikler keşfettiler ve karmaşık gaz hareketlerini takip ettiler. Açıklık sentezi inferometrisine izin veren hazırlanmış pozisyonda 351’e kadar bağımsız taban çizgisine sahip özünde dizi, değişken çapa sahip tek bir anten gibi davranmasına sebebiyet verir. Açısal ulaşılabilir aralığı 0.2-0.04 arksaniye arasındadır.

YENİDEN ADLANDIRILMASI

2011 yılında 10 yıllık yükselme projesi ile yeniden adı anılan VLA teknik kapasitelerini 8.000’e varan katsayılarla genişletmesiyle yükseltme projesine girmiş oldu. 1970’ler dönemi elektroniği ve yazılımıyla kurulmuş olan VLA son teknoloji ve ekipmanlarla yenilendi. Artan bu kapasiteyi yansıtmak için, VLA yetkilileri yeni bir isim bulma amacıyla hem bilim camiasından hem de halktan öneri istedi. Ocak 2012’de isminin “Karl G. Jansky Very “olarak değişeceği açıklandı. 31 Mart 2012’ de ise anten montaj binası içinde bir törenle resmi olarak yeniden adlandırıldı.


PEKİ BU VLA NE ARAŞTIRIYOR?

VLA galaksiler, kuasarlar, pulsarlar, süpernova kalıntıları, gama ışını patlamaları, sinyal yayan yıldızlar, güneş ve gezegenler, astrofizik ustaları(uyarılmış spektral çizgi emisyonu) , kara delikler dahil olmak üzere birçok astronomik nesnenin araştırılmasına olanak sağlamak amacıyla tasarlanmıştır. 1989’da VLA Neptün'ün yanında uçan Voyager2 uzay aracından radyo iletişimlerini almak için kullanıldı. NRAO galaksiler arasından gelen son derece güçlü sinyalleri elde etmek amacıyla, Aralık 2014 ile Ocak 2015 arası M31ve M32 galaksilerini taranmasını sağladı.


NRAO 2017 Eylül ayında başlayan ve 7 yıl sürecek dev bir proje başlattı. Bu projedeki amaç dev çanak antenler dizisinin, gökyüzünü yaklaşık yüzde seksenini oluşturan enlemden, gökyüzünün üç tam taramasını görünür hale getirmektir. VLA Gökyüzü Anketi (VLASS) olarak adlandırılan proje, gökyüzünün bu kadar büyük bölümünde şimdiye kadar yapılmış en keskin radyo görüntüsünü elde etmeyi amaçlamaktadır.10milyon farklı radyo emisyonları yayan gök cismi tespit etmesi bekleniyor.


Anket 7 Eylül 2017'de gözlemlere başladı. Her biri yaklaşık 32 ay arayla üç gökyüzü taramasını tamamlamayı bekliyor. Taramadan elde edilen veriler, hassas radyo emisyonları oluşturmak için birleştirilirken, tek tek taramalardan elde edilen görüntülerin karşılaştırılması, yeni ortaya çıkan veya kısa ömürlü gök cisimlerinin keşfine olanak sağlamaktadır. VLA için kullanılan emisyonlar 2-4 GHz arasındadır.