CERN: Evrenin sınırlarını büyük veri ile çözmek

Güncelleme tarihi: May 29

CERN deyince aklımıza ne geliyor? Evet uzun adı Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire’in kısaltması olan CERN’nin Türkçe anlamı da Avrupa nükleer araştırma merkezidir. Buradan anlayacağımız burada çeşitli ileri düzey fizik deneyleri yapılıp sonuçlar tüm bilim dünyasında paylaşılır. Kısaca anlatmak gerekirse dünyanın en büyük parçacık fiziği laboratuvarını yöneten büyük bir kuruluştur. Böylesine büyük bir kuruluşu maddi olarak tek bir ülke yönetemez bu sebeple dünyanın farklı ülkeleri de CERN’e üye olmuştur.

CERN’de Büyük Hadron Çarpıştırıcısı(Large Hadron Collider) yer alır bu BHÇ yerin tam 182 metre altında bulunup 27 kilometre uzunluğuna sahiptir. Burada amaç evrende oluşan büyük patlama sonrasındaki milisaniyelerde evrenin içinde bulunduğu şartları anlamak ve çözümlemek için BHÇ kullanılır. Bu sayede bilim insanları higgs bozonu gibi evrenin yapısı hakkında bir bilgi sahibi olabiliyor fakat Cern’de internet ve büyük veri kullanılmasaydı bu tür projelerin gerçekleşeceğine inanıyor muydunuz?

Aslında internet ilk defa 1990’larda CERN’de yaratıldı. İnternetin babası olarak bilinen Tim Berners Lee Cern’de çalıştığı sıralar Dünya Çapında Ağ’ı (World Wide Web) bir arada tutan hiper metin protokolünü geliştirdi(internette gezindiğimiz sırada www.ornek.com kullandığımız terim).Başlangıçtaki amacı dünyanın dört bir yanındaki araştırmacıların birbirleri arasında iletişim kurmasını sağlamaktı.

BHÇ tek başına her yıl yaklaşık 30 petabayt bilgi üretiyor bu aslında 15 trilyon basılı sayfa, 600 milyon dosya dolabını doldurmaya yetecek bir veri.Bu veriler sayesinde Cern 2013 yılında Higgs bozonunun bulunduğunu açıkladı.


600 milyon dolarlık CERN


Büyük veri hangi sorunun çözülmesine yardımcı oluyor ?

CERN’nin aradığı parçacıkların ortaya çıkmasına neden olan şartlar tam olarak sadece çok hassas koşullar altında gerçekleşiyor bu sebeble sensörlerin bu parçacıkları algılayacağı umuduyla her saniye yüz milyonlarca çarpışmanın takip edilmesi ve kaydedilmesi gerekiyor. Bu milyonlarca çarpışmayı takip eden sensörler bu verileri kaydederler.İşte burada büyük veri imdatlarına koşuyor.


Öğrenilen temel noktalar ve işe yarar bilgiler nelerdir?

CERN’nin evrenin işleyişiyle ilgili bilgilerimizin büyük ölçüde gelişmesini sağlayan çığır açan çalışmaları büyük veri olmasaydı gerçekleşmezdi. Buradan anlayacağımız CERN büyük veriyi etkin bir şekilde kullandı ve gelişti. Hasebiyle CERN bugün içinde yaşadığımız büyük veri çağını başlatan internetin gelişimindeki ana etmenlerden biridir.


Sonuçlar neler getirdi ?

2013 yılında CERN’de çalışan bilim insanları Higgs Bozonunu bulduğunda teorik bilgilerin gerçekleşmesine çok sevindiler ki bu bilim camiasında çok büyük bir sıçramadır çünkü bu parçacığın varlığı on yıllardır kuramlaştırılmış, ancak teknoloji gelişene dek kanıtlanmamıştı.


CERN'de varlığı kesin olarak kanıtlanan Higgs Bozonu


Kaynaklar

- Purcell,A.(2013) CERN on preparing for tomorrows big data

- Darrow,B.(2013) Attacking CERN’s big data problem

- O’Luanaigh,C.(2013) Exploration on the big data frontier

- Smith,T.(2015) Video on CERN’s big data


Ek okumalar

- Parçacık fiziği

- CERN'de bilim kadını olmak

- Türk bilim kadınından CERN'de önemli başarı

- CERN'de dörtlü atom altı parçacık türü ortaya çıkarıldı